عوامل مخرب کاغذ چیست؟

کاغذ اصولا از الیاف سلولزی ساخته می شود و از مهم ترین خاصیت آن جاذب رطوبت بودن است. دما و رطوبت از عوامل مهم در بافت کاغذ به شمار می روند. اگر دما و رطئبت از مرز معینی که برای کاغد مشخص شده است عبور کند باعث بروز خسارات و آسیب هایی به بافت کاغذ می شود. در این مقاله به تأثیر دما و رطوبت و عوامل مخرب کاغذ می پردازیم.

تأثیر دما و رطوبت بر بافت کاغذ

کاغذ ماده است بسیار جاذب رطوبت. اگر میزان رطوبت هوا افزایش یابد به راحتی بخار آب را جذب می کنند، اما اگر کم شود کاغذ به آزاد کردن بخار متمایل می شود. کاغذ و دگر مواد آلی مانند چوب با میزان رطوبت هوا واکنش نشان می دهند، به طوری که رطوبتی که در خود دارند متعادل با میزان بخار آب موجود در محیط اطراف آن ها است.

صدمات فیزیکی

کاغذ پس از جذب رطوبت متورم می شود و به هتگام آزاد کردن آن جمع می شود. کاغذ در رطوبت زیاد شکل خود را از دست می دهد و نرم می شود. همانگونه که رطوبت زیاد زیانبار است، خشکی زیاد نیز به کاغذ صدمه می زند. کاغذ نیاز به محیطی با رطوبت نسبی 50% دارد تا حالت انعطاف و رطوبت خود را حفظ کند. کمبود رطوبت باعث: از بین رفتن آب کاغذ، شکننده شدن کاغذ، استقامت کم کاغذ می شود و چسب به کار رفته در کاغذ خشک و شکننده می شود.

صدمات شیمیایی

زمانی که رطوبت با گرما همراه شود مولکول های سلولز و کلاژن به سرعت هیدرولیز می شوند و در نتیجه کاغذ شکننده و مقاومت مکانیکی خود را از دست می دهد. حرارت پایین سرعت فروپاشی را کم می کنند. مثلا کاغذی که در معرض نور قرار گرفته، اگر در محیطی با حرارت پایین قرار داشته باشد کمتر زرد می شود و اگر بتوان کاغذ و کتاب را منجمد کرد می توان بعد از سال های طولانی از آن ها دوباره استفاده کرد.

صدمات فتوشیمیایی

بیشتر کاغذ ها از موادی تشکیل شده اند که قادر اند نور های مرئی و فرابنفش را جذب کند. واکنش های فتوشیمیایی در نهایت، موجب نابودی رنگ و تخریب کاغذ می شود. اشعه فرا بنفش کاغذ را اکسید می کنند اما مستتقیما روی مولکول های سلولز تأثیر نمی گذارد بلکه نور فرابنفش نخست روی دیگر مواد تشکیل دهنده و ناخالصی های کاغذ که بهتر نور را جذب می کند عمل می کند.

صدمات فتوشیمیایی

بیشتر کاغذ ها از موادی تشکیل شده اند که قادر اند نور های مرئی و فرابنفش را جذب کند. واکنش های فتوشیمیایی در نهایت، موجب نابودی رنگ و تخریب کاغذ می شود. اشعه فرا بنفش کاغذ را اکسید می کنند اما مستتقیما روی مولکول های سلولز تأثیر نمی گذارد بلکه نور فرابنفش نخست روی دیگر مواد تشکیل دهنده و ناخالصی های کاغذ که بهتر نور را جذب می کند عمل می کند.

صدمات بیولوژیک

درجه رطوبت نسبی و حرارت محیط، نقش برتر در چرخه حیاتی قارچ ها و باکتری های موجود در کتلب و یا در اتمسفر ایفا می کند. بهترین شرایط حرارتی و رطوبتی برای رشد ان ها عبارت است از: حرارتی میان 22 تا 25 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی بالاتر از 65%. رطوبت خیلی زیاد کاغذ را ضعیف می کند و به رشد و گسترش میکروارگانیسم که از سلولز، چسب کاغذ و یا جلد کتاب و مواد افزوده به چرم، تغذیه می کند، دامن می زند.

تابش نور

نور با شکستن اتصالات بین اتم های پلیمر، ساختار پلیمر را فرومی پاشد. قطعات کاغذ اکسیده ممکن است هیدرولیز شوند در این هنگام کاغذ ضعیف و شکننده می شود. نور فرابنفش با تابش برروی کاغذ هایی که با خمیر مکانیکی ساخته شده اند تأثیری زرد کننده بر جای می گذارد اما با تابش نور مرئی برعکس زرد شدن کاغذ باعث اکسیداسیون مواد موجود در خمیر کاغذ می شود.

حفظ و نگهداری از کاغذ

در زمینه حفظ و نگهداری از کاغذ نظلرت بر رطوبت نسبی مسئله ای بنیادی است. از آنجا که کاغذ ماده ای بسیار جاذب رطوبت است باید در کتاب خانه ها و بایگانی ها دما و رطوبت مطلوب را برای نگهداری اسناد و کتاب ها فراهم کنند. همچنین در سالن های برگزاری نمایشگاه های کتاب باید به درجه حرارت توجه کرد. چرا که درجه حرارت بالا برای مدت کوتاه باعث زرد شدن و شکنندگی کاغذ می شود اما حرارت پایین کهنه شدن کاغذ را به تأخیر می اندازد. دما و رطوبت مطلوب برای نگهداری کاغذها عبارت است از دمای 18 درجه سانتی گراد و رطوبت 50 تا 55 درجه و رطوبت نسبی که با رعایت نکات حفاظتی و فنی در ساخت و نگهداری کاغذ می توان اسناد و نوشته را برای سالیان سال نگهداری کرد.

انواع برش کاغذ...